کتابخانه فاطمیان: تاریخچه، توسعه و مدیریت

عنوان: کتابخانه و فاطمیان و: تاریخچه، و توسعه و و مدیریت و

نویسندگان : نخلو زتول اکمم و ا. ت. م. شمس الضح

مترجم: رضا صفری

چکیده: پژوهش پیش رو، تاریخچۀ کتابخانۀ فاطمیان و وظایف گوناگون آن را پوشش میدهد؛ همچنین شیوۀ آن در استخدام، ارتقا، مدیریت آرشیوها و سیستم مدرن بودجهبندی و مدیریت و جنبههای مرتبط با آن بیان شده است. در این مطالعه، نویسندۀ اثر، به دنبال یافتن تأثیرات این کتابخانه و مدیریت آن بر کتابخانههای معاصر و شیوههای مدیریتی کتابخانههای افریقا و آسیای مسلمان و اروپای مسیحی بوده است.

عبیدالله المهدی به عنوان یکی از مخالفان جدی عباسیان که در بغداد حکومت میکردند، خلافت فاطمی را در سال ۹۰۹م در تونس پایهگذاری کرد.فاطمیان بر یادگیری علوم جدید و توسعۀ اقتصادی تمرکز کردند. در نتیجۀ این اتفاقات و در فاصلۀ زمانی بین قرنهای دهم تا دوازدهم میلادی، فاطمیان توانستند قاهره را به امالقرای مسلمانان در فرهنگ و هنر مبدل سازند.
قاهره، یک رقیب قدرتمند در مقابل بغداد (عباسیان) و قسطنطنیه (روم) بهشمار میآمد. پادُوِر میگوید: شمال افریقا، بهویژه مصر، دومین مرکز بزرگ دنیای اسلام شد. در این دوره، فاطمیان جهانشمولی [خاصیت همگانی] دانش را به رسمیت شناختند و دروازههای دانش را به روی همۀ مردم گشودند. خلفای فاطمی، امرا و اشراف توانستند کتابخانههای متعددی در مراکز آموزشی امپراتوری فاطمی تأسیس کنند. جریان تأسیس و بنیانگذاری کتابخانه، از دوران عبیدالله المهدی به بعد به اوج رسید. احمد شلبی طبق گفتههای ابن اثیر میگوید: در حقیقت از زمان اولین خلیفۀ فاطمی به آموزش علم و دانش توجه شد و سپس این فرایند بهصورت گسترده توسعه یافت. کتابخانهها یکسلسله ساختمانهای فرهنگی و علمی را در کنار خود احداث کردند. این کتابخانهها ملمو بود از کتابهای مربوط به تاریخ اعراب، کتابهای اسلامی، علوم یونانی، حقوق و قوانین مسلمانان، کتابهای دستنویس، کتاب شعر، نحو، نجوم، زیستشناسی، شیمی و بسیاری از موضوعات دیگر. شایان ذکر است که کتابخانه برای استفادۀ همگان آزاد بود. بحث دربارۀ همۀ کتابخانههای فاطمیان، ما را به این نتیجه میرساند که آنها به سه نوع کتابخانه تقسیم میشدند: کتابخانههای سلطنتی، کتابخانههای خصوصی و کتابخانههای عمومی.